Vì sao tiêu chuẩn phúc lợi không thể loại bỏ tổn hại vốn có trong đá gà?

Đá gà, một hoạt động có lịch sử lâu đời, thường gây ra những tranh cãi gay gắt về khía cạnh phúc lợi động vật. Mặc dù có những nỗ lực nhằm áp dụng các tiêu chuẩn phúc lợi để giảm thiểu tổn hại, bản chất đối kháng của trò chơi này khiến việc loại bỏ hoàn toàn các tổn thương là điều không thể. Bài viết này sẽ phân tích lý do tại sao các tiêu chuẩn phúc lợi động vật, dù được thiết kế để bảo vệ, lại không thể giải quyết triệt để mâu thuẫn cốt lõi trong đá gà.

Phúc lợi động vật theo tiêu chuẩn quốc tế

Theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), phúc lợi động vật được định nghĩa là 'trạng thái thể chất và tinh thần của con vật liên quan đến điều kiện sống và chết của chúng'. Định nghĩa này nhấn mạnh cả hai khía cạnh thể chất và tinh thần, cho thấy một con vật được coi là có phúc lợi tốt khi nó khỏe mạnh về thể chất và không phải chịu đựng căng thẳng hay sợ hãi về tinh thần. WOAH cũng đưa ra các nguyên tắc chỉ đạo về phúc lợi động vật, thường được biết đến dưới dạng Năm Quyền Tự Do:

1. Tự do không bị đói khát và suy dinh dưỡng.
2. Tự do không bị khó chịu về thể chất.
3. Tự do không bị đau đớn, tổn thương và bệnh tật.
4. Tự do thể hiện các hành vi tự nhiên.
5. Tự do không phải chịu đựng nỗi sợ hãi và lo âu căng thẳng.

Những nguyên tắc này là nền tảng để đánh giá mức độ phúc lợi của động vật trong bất kỳ môi trường nào, từ chăn nuôi đến các hoạt động giải trí.

Mâu thuẫn cốt lõi giữa phúc lợi và đá gà

Bản chất của đá gà là buộc hai con gà trống chiến đấu với nhau. Hoạt động này mâu thuẫn trực tiếp với ít nhất ba trong số Năm Quyền Tự Do của WOAH:

• Tự do không bị đau đớn, tổn thương và bệnh tật: Trong đá gà, các con vật được huấn luyện để tấn công lẫn nhau bằng cựa, gây ra các vết thương nghiêm trọng, chảy máu và thậm chí là tử vong. Dù có các biện pháp như bọc cựa hoặc giới hạn thời gian, mục đích cuối cùng của trận đấu vẫn là làm suy yếu hoặc đánh bại đối thủ, điều này không thể tránh khỏi việc gây ra đau đớn và tổn thương. Ngay cả Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từ thế kỷ 13 đã cảnh tỉnh về tính chất gây thương tích của hoạt động này qua câu hịch nhắc đến "Cựa gà sắc khôn đâm giáp giặc".
• Tự do thể hiện các hành vi tự nhiên: Mặc dù gà trống có bản năng lãnh thổ và có thể đánh nhau trong tự nhiên, việc ép buộc chúng chiến đấu trong một môi trường được kiểm soát và kích động tính hung hãn vượt mức tự nhiên không phải là hành vi tự nhiên theo nghĩa phúc lợi. Thay vào đó, nó là sự thao túng hành vi để phục vụ mục đích giải trí của con người.
• Tự do không phải chịu đựng nỗi sợ hãi và lo âu căng thẳng: Môi trường trận đấu, sự đối đầu trực diện và các vết thương gây ra chắc chắn sẽ khiến gà trống phải trải qua mức độ sợ hãi và căng thẳng tột độ. Điều này hoàn toàn trái ngược với nguyên tắc tự do khỏi sợ hãi và lo âu căng thẳng.

Do đó, bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp dụng tiêu chuẩn phúc lợi vào đá gà đều gặp phải mâu thuẫn hệ thống không thể giải quyết. Các biện pháp giảm hại chỉ có thể làm giảm mức độ tổn hại, chứ không thể loại bỏ chúng.

Giới hạn của các biện pháp giảm hại

Một số người ủng hộ đá gà cho rằng có thể áp dụng các biện pháp để giảm thiểu tổn hại, chẳng hạn như:

• Bọc cựa hoặc dùng cựa cùn: Biện pháp này có thể giảm mức độ nghiêm trọng của vết thương nhưng không loại bỏ được hành vi tấn công và đau đớn. Gà vẫn phải chịu đựng các cú đánh mạnh và chấn động.
• Giới hạn thời gian trận đấu: Việc giới hạn thời gian có thể ngăn chặn trận đấu kéo dài đến chết, nhưng không loại bỏ được các tổn thương trong thời gian thi đấu.
• Chăm sóc thú y sau trận đấu: Việc điều trị vết thương sau trận đấu chỉ là giải quyết hậu quả, không ngăn chặn được nguyên nhân gây ra tổn thương và đau đớn ban đầu.

Những biện pháp này, dù có ý định tốt, vẫn không thể thay đổi bản chất của đá gà là một cuộc chiến đấu gây thương tích. Chúng chỉ là những nỗ lực giảm thiểu hậu quả chứ không phải loại bỏ nguyên nhân gốc rễ của sự đau khổ. Ví dụ, một trận đấu có bọc cựa vẫn sẽ khiến gà bị bầm dập, gãy xương hoặc chấn động, điều này vẫn vi phạm các nguyên tắc phúc lợi cơ bản.

Bảng so sánh: Phúc lợi động vật và Đá gà

Như bảng trên minh họa, các khía cạnh cốt lõi của đá gà mâu thuẫn trực tiếp với các nguyên tắc phúc lợi động vật quan trọng nhất. Ngay cả khi các yếu tố như dinh dưỡng và môi trường sống được đảm bảo trước trận đấu, bản thân hoạt động chiến đấu vẫn là một sự vi phạm nghiêm trọng.

Kết luận

Các tiêu chuẩn phúc lợi động vật được thiết lập để đảm bảo rằng động vật không phải chịu đựng đau đớn, tổn thương, sợ hãi hay căng thẳng. Tuy nhiên, bản chất của đá gà là một hoạt động đối kháng bạo lực, trong đó việc gây thương tích cho đối thủ là mục tiêu chính. Do đó, dù có áp dụng bất kỳ biện pháp giảm hại nào, các tổn hại vốn có và mâu thuẫn hệ thống giữa đá gà và phúc lợi động vật vẫn không thể bị loại bỏ.

Việc hiểu rõ giới hạn này là rất quan trọng để có cái nhìn khách quan về hoạt động đá gà và tác động của nó đối với phúc lợi động vật.

Nguồn tham khảo:

• World Organisation for Animal Health: Animal welfare
• Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam: Chọi gà